Soms komt er iets tussen mensen in te liggen.
Het liefst plakken we daar meteen een diagnose op. Maar niet elke ervaring laat zich medisch vertalen. Een slopende vermoeidheid. Hardnekkige kilo’s. Lastige emoties. Pijn die je altijd wel ergens te grazen neemt.
Of een andere manier van denken.
Tijdens een seminarie over neurodiversiteit werd de metafoor van een schuurspons gebruikt. Dit weliswaar soms nuttige, maar iets minder aaibare voorwerp vertegenwoordigt niet het autisme, maar de frictie die kan ontstaan in de ontmoeting tussen mensen met een verschillende beleving.
Ik begreep dat ik er nooit zou achterkomen wat autisme is. Net zomin als ik weet hoe het is om met diabetes te leven.
Zoals dat gaat met inzichten, werd ook dit inzicht ingehaald door een nieuwe vraag.
Wat doen woorden?
Woorden maken ontmoeting mogelijk.
En tegelijk lastiger.
In mijn praktijk ontvang ik veel mensen met chronische klachten. Hun ervaring schuurt. Niet alleen in hun eigen lichaam, maar ook – en misschien wel vooral – in de ontmoeting met de mensen rondom hen.
Wanneer onderzoeken normaal zijn en iemand te horen krijgt dat alles in orde is, verdwijnen de klachten niet.
De schuurspons is er nog.
We proberen haar te negeren.
Daardoor gaat het alleen maar harder schuren.
En iedereen voelt het.
Familie. Vrienden. Collega’s. Hulpverleners.
Maar niemand vindt nog woorden om de ervaring te delen.
Tijdens het seminarie werd gesproken over de spanning tussen gezien willen worden in je eigenheid en tegelijk ergens bij willen horen.
Ik vraag me af of die spanning nog fundamenteler is.
Misschien gaat ze over het verlangen om een unieke ervaring te kunnen delen.
Hoe vinden we woorden die bruggen slaan tussen verschillende belevingen?
Diagnoses zijn onmisbaar in het gesprek over gezondheid. Zonder diagnoses kunnen we nauwelijks kennis delen. We kunnen geen onderzoek doen, laat staan adviezen formuleren.
Maar diagnoses abstraheren.
Ze winnen aan overdraagbaarheid wat ze verliezen aan context.
Wanneer we vergeten dat achter elke diagnose een unieke beleving schuilgaat, vormen woorden geen bruggen meer.
Ze rijzen als dammen.
We investeren terecht in het verfijnen van diagnostiek en behandeling, zodat die steeds beter aansluiten bij de individuele biologie.
Toch geloof ik dat gepersonaliseerde geneeskunde ook vraagt om telkens opnieuw af te stemmen op het unieke verhaal.
Om de mens opnieuw een stem te geven in het gesprek dat over hem of haar wordt gevoerd.
Zodat die opnieuw mee betekenis kan geven aan zijn eigen leven.
Reflectie na het seminarie Bewegen in een Bewogen veld van Rianne Jansen en Thomas Fondelli
aan de Interactie-Academie op 8 juli 2026